Wednesday, July 27, 2005

Hanap Buhay

(Noong ikalawang semestre ng 2002, nagkaroon ako ng pagkakataong sumama sa mga tagahakot ng basura sa QC. Kasama ito sa mga "requirement" para sa isang asignatura sa Pilosopiya. Matapos naming sumama sa paghahakot ng mababahong basura sa loob ng tatlong araw, nalaman ko kung bakit mahalagang sangkap ang "exposure" na ito sa pamimilosopiya.)

Alam ko kung ano ang pakiramdam ng isang nagtatrabaho. Alam ko din kung ano ang ibig sabihin ng magtrabaho. Tatlong taon din naman akong nagtrabaho sa industriya bago ako bumalik sa pag-aaral at kumuha ng Pilosopiya dito sa Ateneo de Manila. Kaya nga kung may magtatanong sa akin kung ano ang pakiramdam ng nagtatrabaho, agad-agad kong sasabihin na napakahirap.

Sa pagtatrabaho, halos wala kang kalayaan. Maghapon at kung minsan pa’y magdamag kang nakatali sa iyong mga gawain. Dati rati nga, pumasok sa isip ko na hindi hanap buhay ang ginagawa ko kundi “hanap-patay”. Halos patayin ka naman kasi talaga ng trabaho lalung-lalo na kung may mga deadlines. Mahirap talagang magtrabaho.

Ngunit, ano bang mahirap doon? Hindi ba’t masaya nga ang buhay ng isang yuppie? Naka long-sleeves ka, naka-neck tie, makintab ang sapatos at nakasuot ng magarang relo. Medyo kumikintab pa nga ang buhok mo gawa ng mamahaling gel na binili mo pa sa Mark and Spencer’s. Kung papasok ka nama’y nakasakay ka sa isang magarang kotse, papasok sa opisina na maghapon namang nakabukas ang air-con! Sa maghapong pag-tipa sa computer kikita ka na kaagad. Binabayaran lahat ng gagawin mo. Tuwing a-kinse at katapusan, pupunta ka lang sa ATM at bubulaga na sa iyo ang five-figures na halaga ng iyong pinagpaguran. Mayroon ka pa bang hahanapin doon?

Mayroon. Hahanapin mo ang init ng pagkakaibigan na kung minsan ay tila nabura na sa bokabularyo ng ibang taong nasanay na humarap sa kompyuter. Hahanapin mo ang pang-unawa ng isang tao na tila ipinagkakait sa iyo kung may kaunti kang nagawang mali sa trabaho. Hahanapin mo ang mga Sabado’t Linggong ninakaw ng pagtatrabaho na para sana’y sa pamilya o kasintahan. Hahanapin mo ang katahimikan na nagmumula sa kalooban. Ilan lamang iyan sa mga bagay na hinanap ko noong ako’y nagtatrabaho.

Noong nakaraang buwan, napasabak ako sa buhay ng tagahakot ng basura. Trabaho na naman. Ngunit ibang uri ng trabaho. Para sa mga naging kasama kong mga tagahakot ng basura sa QC Waste Management, iisa ang ibig sabihin ng trabaho at pagbabanat ng buto. Maluluma ang sinasabi kong karanasan ng pagtatrabaho sa uri ng trabahong naranasan ko. Dito, naka long sleeves ka nga—pero yung long sleeves mo may tatak naman sa harap at sa likod ng kumpanyang iyong pinapasukan. Hindi lang iyon—alam pa ng buong bayan kung ano ang trabaho mo kapag suot mo iyon—'QC Waste Management Team". Sa madaling sabi, isa ka lang tagahakot ng basura o palero kung tawagin nila. Hindi mo na kailangan ng mamahaling gel. Sa pawis at alikabok pa lang ay maninigas na ang buhok mo. At saka may service din nga pala—at may kasama ka pang driver. Kaya nga lang trak ng basura ang sasakyan mo at hindi isang honda o toyota kaya.

“Kayod-kabayo,” wika nga ni Noel Cabangon sa kanyang awit. Babanatin talaga ang mga buto-buto mo sa bigat ng mga basurang kailangang kolektahin at tanggalin sa daan. Baho. Panghi. Lansa. Sang-sang. Lahat na yata ng uri ng amoy ay nasagap ko na sa “trabaho” kong ito. Hindi lang buto mo ang babanatin dito, kasama dito pati ang sikmura. Naisip ko, malayung-malayo nga ito sa ginhawa ng trabahong naranasan ko noon. Pero, dito higit kong nadama kung paanong maging maligaya sa pagtatrabaho. Sa kabila ng mga ngahalong amoy basura ta amoy pawis, nadarama ko ang katahimikan at kapayapaan na dulot nito. Tama nga yung sabi ni Mang Berting na kasama naming driver—“mas masaya dito.” At kitang-kita ko iyon sa mukha niya habang sinasabi niya iyon. Sa karanasan ko ng pakikisalamuha sa kanila, nadama ko din ang kasayahang iyon.

Hindi sila mga Yuppies. Hindi sila pumapasok sa air-conditioned na opisina. Mga simpleng tao lamang sila, ngunit sa kanilang kasimplehan, nababanaagan at nasisilayaan ang pagiging tunay na tao. Marunong humalakhak sa mga simpleng biruan. Marunong umunawa, handang magturo at magalang. Higit sa lahat, marunong magpahalaga sa kapakanan ng iba bago sa kanilang sarili. Mga simpleng tao lamang sila. Ni hindi nga nakatapos ng high school. Ngunit, ang lawak ng kanilang pang-unawa at ang lalim ng kanilang karunungan sa buhay.

Sa loob ng apat na oras, silang mga kasama kong palero ay nagiging guro ko sa buhay. Sa loob ng apat na oras, tuwing linggo, tinuturuan nila akong maging payak at maging maligaya sa kapayakang iyon. Kaya nga’t naging mas madali sa akin nitong mga sumunod na mg araw ang gumising ng madaling araw upang pumunta sa dispatching area. Kasama na kasi doon ang paghahangad muling “maturuan”. Mas nagiging magaan ang mga bulto-bulto ng basura dahil natututo ka nang maging mahina at maghanap ng bisig na makakatulong. Nawala na rin ang baho ng mga ito. Nawala na rin ang pandidiri. Sa loob ng tatlong linggo tunay ngang nag- “hanap-buhay” ako—hinanap ang kahulugan ng buhay, hinanap ang kahulugan ng pagiging tunay na tao.

Sina Mario, Andoy, Berting, at Diding—mga naging guro ko na rin sila sa Pagiging Tao!

Sunday, July 17, 2005

Lakas Tama!


Mahigit isang buwan na ang nakalilipas sa kalendaryo ng paaralan. Heto ako ngayon, nagsisingit ng kaunting pahinga sa gitna ng mga pagmamarka ng maikling pagsubok ng H3-H. Katatapos ko lang din gumawa ng powerpoint presentation na gagamitin ko para sa H2C at H, iyon ay pagkatapos magawa ang mga hand-outs na kailangang ma-imprenta at ganoon din naman iyong mga pagsasanay. Hay naku, mahirap talagang maging guro.

Pero, ewan ko ba kung bakit ganito ang nararamdaman ko. Simula nang tumuntong ako dito sa Xavier, simula nang tumuntong ako sa silid-aralan, simula nang binigkas ko ang unang mga kataga sa aking mga estudyante noong nakaraang taon...isang malakas na agos itong dumaloy sa aking puso....malakas na malakas....dumadagundong...nakabibingi...ah, kaysarap magturo gaanuman ito kahirap.

Paano ba naman kasi, kahit sandamukal na ang trabaho at kung minsan ay pinapawalangbahala lamang ng mga mag-aaral ang pinaghihirapan ko ng ilang gabi, ay may mga palatandaan din namang may nangyayari kahit papaano. Tinanaong ko minsan sa klase kung ano ang kaugnayan ng tunggalian ng maikling kuwento sa totoong buhay. Sagot ng isang estudyante "Bro, ang buhay tulad ng maikling kuwento, ay walang kulay at walang excitement kapag walang tunggalian." "Sakto! nakuha mo hijo!" sabi ko sa loob-loob ko. Nagtanong ako muli ukol sa tunggalian. Tinanong ko kung dapat bang winawakasan ang tunggalian. Sagot ng isa pa, "Maaring mawakasan ang isang tunggalian ngunit hindi ito matatapos, spaagkat lagi tayong nahaharap sa tunggalian." Hay, Lord, ok na ako dun. Kahit gaano pa kahirap magturo, basta't may mga mag-aaral na sumasagot ng ganyan, ok na sa akin. Ok na sa akin ang walang sahod. Ok na sa akin ang walang oras para sa sarili....Ah, siyanga pala, ok na rin sa akin ang walang asawa't anak. he-he.

Saturday, July 16, 2005

ASTEG!

Dumalo ako kanina ng isang seminar tungkol sa pagtuturo ng tula. Ginamit ng mga speaker ang isang tulang sinulat ni Achoot. He-he, muntik nang mag-away-away ang mga guro sa seminar sa pag-unawa sa teksto. Habang ako naman ay nananalangin na sana'y biglang magmulto si Gadamer sa aming harapan. Pero, astig itong tula ni Achoot. Tumitimo sa puso. sana ako rin muling magkaroon ng panahong tumingin, magmasid at sumipat ng sarili sa salamin.

SALAMIN
--Assunta Cuyegkeng

Walang kurap siyang titingin sa akin,
itong kakambal ko sa salamin.
Pag-aaralan ang linya at pekas
na unti-unti nang kumakalat sa aking mukha
pag-aaralan pati ang mga mata kong
kape pala ang kulay, hindi itim.

Walang kurap siyang magmamasid,
pag-aaralan ang takbo ng aking dibdib
na kung minsan, kumakabog,
kung minsan, natutulog.

Dito nagtatago ang aking mangingibig,
ina at ama, anak, kapatid,
ang init ng gising kong dugo,
ang hininga ng Diyos na matiyagang
nakikinig.

Tatapatan niya ako,
sisipatin mula paa hanggang ulo
at ihaharap sa akin,
walang retoke,
ang buo kong pagkatao.